Ubuntu Server to bardzo dobry system do nauki Linuksa, administracji serwerami, sieci, Dockera, monitoringu czy automatyzacji. Nie potrzebujemy do tego osobnego fizycznego serwera. Wystarczy zwykły komputer lub laptop oraz program VirtualBox.

W tym artykule pokażę, jak krok po kroku utworzyć maszynę wirtualną i zainstalować na niej Ubuntu Server.

Nie będziemy tutaj budować skomplikowanego środowiska. Na początek chodzi o prosty i działający serwer testowy, który później można wykorzystać do nauki.

Co będzie potrzebne?

Do wykonania ćwiczenia potrzebujemy:

• zainstalowanego programu VirtualBox,
• obrazu ISO z Ubuntu Server,
• komputera z obsługą wirtualizacji,
• trochę wolnego miejsca na dysku,
• kilkadziesiąt minut czasu.

Ubuntu Server pobieramy ze strony projektu Ubuntu. Wybieramy wersję Server, a nie Desktop. Wersja Server nie ma domyślnie środowiska graficznego, dlatego po instalacji pracujemy głównie w terminalu.

To bardzo dobra opcja do nauki administracji, ponieważ większość prawdziwych serwerów również obsługujemy z poziomu konsoli.

Tworzenie nowej maszyny wirtualnej

Uruchamiamy VirtualBoxa i klikamy przycisk Nowa.

W pierwszym kroku podajemy nazwę maszyny. Możemy użyć na przykład:

Ubuntu Server

Typ systemu powinien zostać rozpoznany automatycznie jako Linux, a wersja jako Ubuntu 64-bit. Jeżeli VirtualBox nie rozpozna tego sam, ustawiamy ręcznie:

Typ: Linux
Wersja: Ubuntu (64-bit)

W tym miejscu możemy też wskazać pobrany wcześniej obraz ISO z Ubuntu Server. Jeżeli korzystasz z nowszej wersji VirtualBoxa, program może zaproponować instalację automatyczną. Ja na początek zalecam instalację ręczną, ponieważ dzięki temu lepiej widać, co dzieje się po kolei.

Jeśli widzisz opcję pominięcia instalacji nienadzorowanej, wybierz ją, aby samodzielnie przejść przez instalator Ubuntu.

Przydzielenie pamięci RAM i procesorów

Następnie ustawiamy ilość pamięci RAM dla maszyny wirtualnej.

Do prostych testów można przydzielić:

2048 MB RAM

Jeżeli komputer gospodarza ma więcej pamięci, wygodniej będzie ustawić:

3072 MB RAM

Nie warto przesadzać. Maszyna wirtualna korzysta z zasobów komputera gospodarza, więc jeżeli przydzielimy jej zbyt dużo RAM-u, system główny może zacząć działać wolniej.

Dla procesora zwykle wystarczą:

2 CPU

Do podstawowej nauki Linuksa, SSH, Dockera czy prostych usług serwerowych będzie to w zupełności wystarczające.

Tworzenie dysku wirtualnego

Kolejny krok to utworzenie dysku wirtualnego.

Możemy przyjąć następujące ustawienia:

Rozmiar dysku: 25 GB
Typ pliku: VDI
Sposób alokacji: dynamicznie przydzielany

Dysk dynamicznie przydzielany oznacza, że plik dysku nie zajmie od razu całych 25 GB na komputerze gospodarza. Będzie rósł stopniowo w miarę instalowania systemu i zapisywania danych.

To wygodne ustawienie do środowiska testowego.

Warto pamiętać, że dysk, który widzi Ubuntu Server, jest dyskiem wirtualnym. Instalacja systemu na tym dysku nie usuwa danych z fizycznego dysku komputera gospodarza. Oczywiście pod warunkiem, że instalujemy system wewnątrz maszyny wirtualnej, a nie bezpośrednio na komputerze.

Ustawienia sieci

Domyślnie VirtualBox ustawia kartę sieciową maszyny w trybie NAT. Na początek jest to dobry wybór.

W tym trybie Ubuntu Server będzie miał dostęp do internetu. Dzięki temu po instalacji będzie można pobierać aktualizacje i instalować pakiety.

Jeżeli jednak chcesz, aby serwer był widoczny w Twojej sieci lokalnej, możesz później zmienić tryb karty sieciowej na mostkowaną kartę sieciową, czyli Bridged Adapter.

Na start zostawiłbym NAT. Jest prościej i bezpieczniej.

Uruchomienie maszyny

Po utworzeniu maszyny klikamy Uruchom.

Jeżeli obraz ISO został poprawnie podłączony, po chwili powinien pojawić się instalator Ubuntu Server.

Instalator działa w trybie tekstowym, ale jest dość prosty w obsłudze. Poruszamy się po nim klawiaturą, używając strzałek, klawisza Enter oraz Tab.

Wybór języka i klawiatury

Na początku wybieramy język instalatora.

W praktyce często zostawiam tutaj język angielski, ponieważ komunikaty błędów, dokumentacja i większość poradników technicznych są właśnie po angielsku. Dzięki temu łatwiej później szukać rozwiązań problemów.

Następnie wybieramy układ klawiatury.

Jeżeli korzystasz z polskiej klawiatury, wybierz:

Polish

Po wybraniu układu warto sprawdzić, czy działają polskie znaki i czy klawisze wpisują się zgodnie z oczekiwaniem.

Konfiguracja sieci w instalatorze

W kolejnym kroku instalator wykryje kartę sieciową.

Jeżeli zostawiliśmy w VirtualBoxie tryb NAT, Ubuntu Server powinien automatycznie dostać adres IP z DHCP. Najczęściej nie trzeba tutaj niczego zmieniać.

Jeżeli adres IP został przydzielony, przechodzimy dalej.

W środowisku testowym zwykle wystarczy automatyczna konfiguracja sieci. Ręczne ustawianie adresu IP można zostawić na później, kiedy będziemy już lepiej rozumieli działanie sieci w VirtualBoxie.

Proxy i mirror Ubuntu

Instalator może zapytać o serwer proxy.

Jeżeli nie korzystasz z proxy w swojej sieci, zostaw to pole puste i przejdź dalej.

Następnie pojawi się wybór mirrora, czyli serwera, z którego Ubuntu będzie pobierało pakiety. Domyślne ustawienie najczęściej jest poprawne i nie trzeba go zmieniać.

Podział dysku

Kolejny ważny etap to konfiguracja dysku.

Do pierwszej instalacji najlepiej wybrać opcję automatyczną, czyli użycie całego dysku.

Może to brzmieć groźnie, ale pamiętajmy, że mówimy o dysku wirtualnym utworzonym wcześniej w VirtualBoxie. Instalator Ubuntu widzi właśnie ten dysk, a nie cały fizyczny dysk naszego komputera.

Możemy wybrać opcję:

Use an entire disk

Dla prostego środowiska testowego można zostawić również domyślne ustawienia LVM, jeśli instalator je proponuje.

Po zatwierdzeniu instalator pokaże podsumowanie zmian. Jeżeli wszystko wygląda poprawnie, potwierdzamy zapis zmian na dysku.

Tworzenie użytkownika

Następnie tworzymy konto użytkownika.

Podajemy:

• swoje imię lub nazwę,
• nazwę serwera,
• nazwę użytkownika,
• hasło.

Przykładowa nazwa serwera:

ubuntu-server

Przykładowa nazwa użytkownika:

daniel

W środowisku testowym możemy użyć prostszej nazwy, ale hasło nadal powinno być sensowne. Szczególnie jeśli później planujemy udostępnić maszynę w sieci lokalnej.

Instalacja OpenSSH Server

W trakcie instalacji Ubuntu Server pojawi się pytanie o instalację serwera OpenSSH.

Warto zaznaczyć tę opcję.

OpenSSH pozwoli nam łączyć się z maszyną wirtualną z terminala. To jest bardzo wygodne, bo nie musimy później pracować tylko w oknie VirtualBoxa.

Jeżeli zaznaczysz instalację OpenSSH, po zakończeniu instalacji będziesz mógł połączyć się z serwerem poleceniem ssh.

Na tym etapie nie musisz importować kluczy SSH. Do podstawowej nauki wystarczy logowanie hasłem.

Dodatkowe pakiety

Instalator może zaproponować instalację dodatkowych pakietów, na przykład Dockera, Kubernetes, PostgreSQL czy innych usług.

Na początek najlepiej niczego nie zaznaczać.

Najpierw zainstalujmy czysty system. Dodatkowe pakiety można doinstalować później ręcznie. Dzięki temu będziemy lepiej wiedzieli, co zostało zainstalowane i po co.

Zakończenie instalacji

Po przejściu przez wszystkie kroki rozpocznie się właściwa instalacja systemu.

Może to potrwać kilka lub kilkanaście minut, zależnie od szybkości komputera i dysku.

Po zakończeniu instalator poprosi o restart maszyny.

Wybieramy restart.

Jeżeli po restarcie instalator uruchamia się ponownie z obrazu ISO, trzeba odłączyć obraz instalacyjny od maszyny wirtualnej. W VirtualBoxie można to zrobić w ustawieniach nośników albo z menu urządzeń podczas działania maszyny.

Po poprawnym restarcie powinien uruchomić się już zainstalowany Ubuntu Server.

Pierwsze logowanie

Po uruchomieniu systemu zobaczymy ekran logowania.

Logujemy się użytkownikiem utworzonym podczas instalacji.

Po zalogowaniu warto od razu sprawdzić podstawowe informacje o systemie.

Możemy użyć polecenia:

lsb_release -a

albo:

hostnamectl

Warto też sprawdzić adres IP maszyny:

ip a

albo krócej:

hostname -I

Aktualizacja systemu

Po pierwszym logowaniu dobrze jest zaktualizować system.

Wykonujemy:

sudo apt update
sudo apt upgrade

Jeżeli aktualizacja zainstaluje nowe jądro systemu lub ważne pakiety, warto wykonać restart:

sudo reboot

To dobry nawyk po świeżej instalacji.

Test połączenia z internetem

Możemy sprawdzić, czy maszyna ma dostęp do internetu.

Na przykład:

ping -c 4 google.com

Jeżeli widzimy odpowiedzi, sieć działa poprawnie.

Możemy też sprawdzić pobieranie pakietów:

sudo apt update

Jeżeli lista repozytoriów pobiera się bez błędów, wszystko jest w porządku.

Połączenie przez SSH

Jeżeli podczas instalacji zaznaczyliśmy OpenSSH Server, możemy spróbować połączyć się z maszyną przez SSH.

Najpierw sprawdzamy adres IP serwera:

hostname -I

Następnie z komputera gospodarza wykonujemy:

ssh nazwa_użytkownika@adres_ip

Przykład:

ssh daniel@10.0.2.15

Jeżeli używasz trybu NAT, bez dodatkowego przekierowania portów połączenie z hosta może nie zawsze działać tak, jak oczekujesz. W takim przypadku można skonfigurować przekierowanie portu w VirtualBoxie albo zmienić tryb sieci na Bridged.

Przy trybie Bridged maszyna wirtualna dostanie adres z Twojej sieci lokalnej i połączenie SSH będzie prostsze.

Snapshot po świeżej instalacji

Po zainstalowaniu systemu i wykonaniu aktualizacji warto zrobić snapshot.

Snapshot to zapis stanu maszyny wirtualnej. Dzięki temu możemy później wrócić do czystego, działającego systemu.

To szczególnie przydatne podczas nauki.

Przykład:

• instalujesz świeży Ubuntu Server,
• aktualizujesz system,
• robisz snapshot,
• później testujesz różne usługi,
• jeśli coś zepsujesz, wracasz do wcześniejszego stanu.

W VirtualBoxie snapshot można utworzyć z poziomu widoku maszyny albo z menu zarządzania migawkami.

Dla środowiska laboratoryjnego to jedna z najważniejszych funkcji.

Co dalej?

Po zainstalowaniu Ubuntu Server możesz wykorzystać tę maszynę do wielu ćwiczeń.

Na przykład możesz zainstalować:

sudo apt install nginx

i uruchomić prosty serwer WWW.

Możesz też zainstalować narzędzia administracyjne:

sudo apt install htop curl wget net-tools

Możesz poćwiczyć zarządzanie użytkownikami, usługami systemd, konfigurację sieci, SSH, firewalla albo instalację Dockera.

Taka jedna maszyna wirtualna może być początkiem większego laboratorium IT.

Podsumowanie

Instalacja Ubuntu Server w VirtualBoxie jest dobrym pierwszym krokiem do praktycznej nauki Linuksa i administracji serwerami.

Najważniejsze kroki to:

• pobranie obrazu ISO Ubuntu Server,
• utworzenie nowej maszyny wirtualnej,
• przydzielenie pamięci RAM, procesora i dysku,
• uruchomienie instalatora,
• przejście przez konfigurację użytkownika, sieci i dysku,
• zainstalowanie OpenSSH Server,
• aktualizacja systemu po pierwszym uruchomieniu,
• wykonanie snapshotu po świeżej instalacji.

Na początek nie trzeba komplikować konfiguracji. Wystarczy jedna maszyna, tryb sieci NAT i podstawowa instalacja systemu.

Dopiero później warto eksperymentować z trybem Bridged, dodatkowymi kartami sieciowymi, wieloma maszynami i bardziej rozbudowanym laboratorium.

Ubuntu Server w VirtualBoxie to proste, bezpieczne i bardzo praktyczne środowisko do nauki. Możesz testować, psuć, naprawiać i zaczynać od nowa bez ryzyka dla głównego systemu.

Więcej na ten temat w moje ksiązce „Virtualbox w praktyce” – sprawdź!